Al jaren krijgen de inwoners van deze gemeente te horen dat zij hun afval moeten scheiden. ‘Waardevolle’ spullen moeten ze er uit halen: papier karton, groenresten, plastic, metaal, drankverpakkingen, textiel, glas.
Die zaken moesten ze dan zelf ‘aanbieden’. Dat wil zeggen storten in containers die overal en nergens ondergronds, en soms bovengronds, zijn neergezet. Dan wel via containers die ze zelf daartoe hebben gekregen zodat afvalbedrijf Avalex de inhoud thuis kan komen ophalen.
Op papier ziet het er allemaal leuk uit; in de praktijk is het minder. Veel inwoners hebben helemaal de ruimte niet om allerlei delen van het afval ‘op te slaan’. Anderen zien er het nut niet van in.
Menigeen wil gewoon van zijn afval af. Van álle afval en een moment dat het hem of haar past. Zie de afvaldumpingen in de gemeente. En dan hebben we het nog niet eens over zwerfafval; het restant van gemakzucht.
Is de container vol? Dan donder ik het afval wel in een andere, ongeacht wat er op staat of in zit.
Al jaren wordt er gesproken over maatregelen tegen alle genoemde euvelen. Zonder enig concreet resultaat. Hooguit de zoveelste ‘campagne’ dan wel ‘voorlichting met plaatjes’. Pappen en nathouden.
In wijken waar flats het straatbeeld bepalen ging de gemeente al om. Bewoners mochten plastic, metaal en drankverpakkingen (PMD in vakjargon) weer bij het restafval doen. De afvalverwerkers Avalex/HVC haalden het er later wel weer uit.
Reden voor de beleidswijziging: in de PMD-containers buiten zat zoveel ander afval dat de PMD niet meer te gebruiken was. De ‘waarde’ was gelijk nul.
Afgelopen zomer ging Avalex in opdracht van wethouder Marcel Belt (D66) ertoe over PMD-containers ‘om te zetten’ in restafvalcontainers.
Eerst zogenaamd alleen wij flats. Later bleek het om alle PMD-containers in de gemeente te gaan. Ook in wijken met laagbouw of wijken met hoog- en laagbouw door elkaar.
Belts woordvoerster kwam vervolgens met het bericht dat voortaan iedere inwoner PMD weer bij het restafval mocht doen. Dat werd er achteraf wel uitgehaald.
Kortom: van bronscheiding (de inwoner scheidt afval) is de gemeente stilletjes overgestapt naar nascheiding (afvalbedrijf scheidt na inzameling afval).
Een mega beleidswijziging die meneer Belt zonder bemoeienis van de gemeenteraad, stiekem in de vakantiemaanden, doorvoerde.
Diezelfde meneer Belt liet de gemeenteraad eind 2024 nog weten: ‘We zien dat verdere nascheiding niet bijdraagt aan de duurzaamheidsdoelstellingen, niet de gewenste daling van het restafval oplevert en zorgt voor hogere kosten. Tegen deze achtergrond zet het college nu niet in op invoering van verdere nascheiding’.
De wethouder baseerde zich daarbij op onderzoek dat hij had laten doen. De resultaten:
= Bij laagbouw wordt ongeveer 73% van het PMD gescheiden. De nascheidingsinstallatie van HVC heeft een effectiviteit van 75%. De milieuwinst door invoering van nascheiding bij de laagbouw zou dan ook zeer beperkt zijn, 2-3 kilo afval per persoon per jaar,
= In veel gemeenten waar nascheiding wordt ingevoerd, ziet HVC de scheiding van andere grondstoffen dalen. De beperkte scheidingswinst van PMD gaat dan ten koste van de scheiding van andere grondstoffen. Uiteindelijk leidt dit niet tot een daling van het restafval of tot de zo noodzakelijke milieuwinst.
= Nascheiding bij de laagbouw brengt minder op dan bronscheiding. De kosten voor nascheiding zijn hoger aangezien verwerking door de nascheiding ook geld kost. Deze kosten worden niet gemaakt bij bronscheiding. Het verschil in kosten/ opbrengsten tussen bron- en nascheiding is ongeveer € 230.000 per jaar.
En nu doet meneer Belt het dus toch. Zonder er ruchtbaarheid aan te geven. Mogelijk zelfs ‘per vergissing’, dankzij de dramatische communicatie over het omzetten van de PMD-containers.
Hoe dan ook, bewoners van een laagbouwwoning kunnen hun eigen PMD-container vaarwel zeggen. Een gevaarte in de tuin, schuur, garage of het achterom minder. Nu de rest van die bakken nog.
En dan te bedenken dat de gemeente al sinds 2021 aandeelhouder van HVC is en er dus al sindsdien gebruik gemaakt kon worden van nascheiding.
6.3 Gemeente brede nascheiding
Regelmatig wordt de vraag gesteld of nascheiding voor de laagbouw mogelijk is. Ook uit de enquête blijkt dat deze vorm (nipt) de meeste steun heeft. Vandaar dat het college heeft gevraagd om te onderzoeken welke gevolgen de invoering van volledige nascheiding, dus ook bij de laagbouw, heeft.
6.3.1 PMD-inzameling
PMD-inzameling verloopt nu via twee sporen:
• Bronscheiding bij de laagbouw via mini-containers
• Nascheiding bij de hoogbouw via ondergrondse containers voor rest + PMD (MIX-stroom)
Bronscheiding in Leidschendam-Voorburg
Op basis van bewonersavonden en de afvalenquête in 2019/2020 is besloten tot de invoering van bronscheiding van PMD in de laagbouw. Per wijk is gevraagd waar inwoners de voorkeur aan gaven: restafval wegbrengen, de oud papier container inleveren en oud papier wegbrengen of een PMD-container. In iedere wijk gaf de meerderheid van de respondenten aan de voorkeur te geven aan een PMD mini-container.
6.3.2 Nascheiding bij andere Avalex-gemeenten en positie HVC
In verschillende gemeenten, ook in de directe omgeving, wordt nascheiding voor PMD gemeente breed ingevoerd, ook voor de laagbouw. Zo heeft Wassenaar voor de hele gemeente nascheiding ingevoerd in 2023. In Rijswijk is ook nascheiding ingevoerd nadat de eerdere uitrol van PMD-containers in 2023 veel weerstand opriep.
Gezien de groeiende populariteit van nascheiding heeft HVC aangegeven de capaciteit voor nascheiding in Alkmaar te gaan uitbreiden en er zijn plannen om een nieuwe installatie in Zuid-Holland te bouwen. 21
6.3.3 Mogelijke nascheiding bij de laagbouw
Scheidingswinst – PMD via bronscheiding
Uit inzamelgegevens en de afvalsorteeranalyse blijkt dat bij de laagbouw ongeveer 73% van het PMD via de bron wordt gescheiden. Nog zo’n 27% zit in het restafval.
De nascheidingsinstallatie van HVC, heeft volgens de gegevens van HVC zelf, een effectiviteit van 75%. De milieuwinst door invoering van nascheiding bij de laagbouw zou dan ook zeer beperkt zijn, slechts 2-3 kilo’s per persoon.
Scheidingsverlies
In veel gemeenten waar nascheiding wordt ingevoerd, ziet HVC de scheiding van andere grondstoffen zoals oud papier, textiel en glas dalen. De beperkte scheidingswinst van PMD gaat dan ten koste van de scheiding van andere grondstoffen. Uiteindelijk leidt dit daarmee niet tot een daling van het restafval of tot de zo noodzakelijke milieuwinst.
Extra kosten
Tegelijkertijd levert nascheiding (bij de laagbouw) minder opbrengsten op dan bronscheiding en zijn de kosten voor nascheiding hoger aangezien verwerking door de na-installatie ook geld kost. Deze kosten worden niet gemaakt bij bronscheiding. Een berekening laat zien dat het verschil in kosten/ opbrengsten tussen bron- en nascheiding ongeveer € 230.000 per jaar is.
Hierbij is nog geen rekening gehouden met de uitkomsten van nieuwe onderhandelingen die nu lopen met Verpact over de hoogte van de inzamelvergoeding voor bron- en nagescheiden PMD. Deze uitkomsten worden in de komende maanden verwacht en zullen, na akkoord door de leden tijdens het VNG-congres, per 1-1-2026 zo is de verwachting.
Advies van het college
We zien dat verdere nascheiding niet bijdraagt aan de duurzaamheidsdoelstellingen van het college, niet de gewenste daling van het restafval oplevert en zorgt voor hogere kosten. Tegen deze achtergrond zet het college nu niet in op invoering van verdere nascheiding en adviseert het de raad verdere ontwikkelingen op landelijk niveau en ervaringen bij andere gemeenten te blijven volgen.
