‘De kiezer heeft gesproken’, zoals het zo mooi heet daags na een verkiezing. Voor de ene partij betekent dat vreugde, voor de ander teleurstelling. Wat leert ons de uitslag van de gemeenteraadsverkiezing?

Twee van de drie coalitiepartijen, VVD en GBLV, verloren. GBLV zelfs meer dan éénderde van de aanhang. Alleen D66 trok meer kiezers. Als geheel daalde de steun voor de drie partijen van 59 procent in 2022 naar 52,5 procent nu.

Niet direct een goedkeurend stempel voor het gevoerde beleid. De VVD verloor 1,1 procent. GBLV zelfs 8,2 procent. Lijsttrekker Hans Peter Klazenga schreef het verlies van zijn beweging toe aan de ‘moeilijke dossiers’ die de GBLV-wethouders onder zich hadden en de slecht gevallen beslissingen die zij daarbij namen.

Bouw recreatiewoningen Vlietland, parkeerbeleid, Mall-chaos, problemen Voorburg-Noord noord, nieuwe tramlijn (Vlietlijn); inderdaad, het kwam allemaal bij GBLV terecht. De partij liet dat echter ook gebeuren. Parkeren, de Mall, Vlietlijn waren VVD-onderwerpen die die partij handig op het bord van GBLV schoof. Voorburg-Noord noord viel onder D66 (wethouder Marcel Belt). En wat de beslissingen betreft; dat waren en zijn besluiten van B&W als geheel. Dus ook van VVD en D66. Maar die hielden zich stil.

GBLV wilde in 2022 gewoon te graag in de coalitie komen. Ging zich vervolgens gedragen als een drammerige bestuurspartij in plaats van de actiepartij die men ooit was, drijvende op de wensen van de inwoners. Die renden nu massaal weg naar Aandacht-LV (haalde 9,1 procent van de stemmen). ‘Lokaal onmisbaar’, de leus waarmee GBLV de verkiezingsstrijd in ging, getuigt van een grote arrogantie. En blindheid voor de realiteit.

Toen GBLV in de loop van woensdagavond terug leek te zakken van 8 naar 6 zetels in de gemeenteraad was Hans Peter Klazenga nog ‘tevreden’. Vol bravoure liet hij weten dat GBLV door wilde gaan in de coalitie met VVD en D66. Dat verhaal werd anders toen de partij op 5 zetels uit kwam. Toen gaf Klazenga te kennen dat de partij over de eigen rol ging ‘nadenken’ en dat men qua coalitievorming ging ‘afwachten’.

Klinkt realistischer. Van de andere kant kunnen VVD, GBLV en D66 op zich gezamenlijk door. Ze steunen op een ruime meerderheid in de gemeenteraad: 20 van de 35 zetels. Eén minder dan nu het geval is.

Vraag is of VVD en D66 wel met GBLV door willen. De machtsverhoudingen zijn immers gewijzigd. Zo zal D66 geen genoegen meer nemen met één wethouder, doch men zal er 2 willen. Dat betekent dat GBLV er één moet inleveren. Maar wie wordt het slachtoffer: Bianca Bremer of Jeffrey Keus? En wat gaat dat partij-intern geven?

Met een instabiele GBLV zullen VVD en D66 niet door willen. Dat opent de deur voor een krachtenbundeling met een keurige stabiele CDA, goed voor 4 vertegenwoordigers in de gemeenteraad. Een bundeling met hen zou steunen op 19 raadszetels.

Over links, dus met GroenLinks/PvdA, wil de VVD niet. Bovendien verloor de nieuwe combinatie GroenLinks en PvdA, te veel: 8,3 procent. Van acht naar vijf mensen in de gemeenteraad. Gevraagd naar coalitievorming meldde lijsttrekker Nathalie van Weers dat men constructief wilde meewerken doch ‘het is niet aan ons. De VVD is aan zet’.

GroenLinks/PvdA voerde een kleurloze campagne met een lijsttrekker zonder uitstraling die nooit een politiek ‘statement’ maakt. De PvdA zat lokaal al langer in de hoek waar de klappen vallen. De sociaaldemocraten zijn nu helemaal weggevaagd. Intern wordt dat toegeschreven aan een verrechtsing van de maatschappij. Ook de SP had daar last van (van 4,8 naar 3,3 procent).

Sociale thema’s ontbraken sowieso in de hele campagne. Frank Wilschut (ChristenUnie) zei op de uitslagenavond dat zeer te hebben betreurd verwijzend naar de inzet van zijn partij op dat thema de laatste vier jaar. Frank bracht ze echter zelf in de verkiezingsstrijd ook niet naar voren. Een miscalculatie die ChristenUnie de enige raadszetel kostte. Waarmee één van de beste gemeenteraadsleden zijn stoel ruimt. Kiezers kunnen hard zijn.

Bij de nieuwkomers scoorde Aandacht-LV opvallend goed. Van 0 naar 9,1 procent binnen een half jaar na de oprichting. ‘Politiek recht uit het hart’, zo omschreef lijsttrekker Lieke Muller haar partij. Luisterend naar en handelend in de zin van inwoners. Het was ooit het adagium van GBLV. Ooit.

Aandacht-LV zal echter geen deel gaan uitmaken van een nieuwe coalitie. Ook hier zal de VVD een stokje voor steken gezien het felle ageren door Aandacht-LV tegen een groot aantal beleidsonderwerpen van de huidige coalitie. Voor Volt en Partij voor de Dieren rest eveneens een rol in de oppositie.

Rest D66, het redelijk alternatief. Liftte mee in de nationale opgang van de partij, maakte op tijd de draai naar een ‘nee’ tegen de bebouwing van Vlietland, en profiteerde van afhakers bij de liberale broeders VVD en GBLV. Dat Vlietland-dossier wordt overigens wel een probleem bij de coalitievorming alhoewel je ook kunt beslissen het een ‘vrije kwestie’ te maken.

De opkomst: 52,3 procent. Dat is 1,2 procent meer dan in 2022. Toen 51,2 procent; 6,2 procent minder dan in 2018. In 2022 spraken alle politici hun zorgen uit over die lage opkomst. We willen het vertrouwen van de kiezers/inwoners terug winnen, riepen ze in koor.

Dat is dus niet gelukt. En dat zegt ook veel. De afstand tussen lokale politiek en inwoners/kiezers is niet kleiner geworden. Eerder groter gezien de groei in inwoneraantal en kiesgerechtigden.

Hoe dan ook, de kiezer heeft gewikt en gewogen. De VVD gaat bepalen wat er met dat oordeel gedaan wordt. En zo blijft alles bij het oude. En dan te bedenken dat de liberalen eigenlijk maar de steun hebben van zo’n 10 procent van de inwoners (21,3 procent van 52,3 nog ongeacht degenen die nog niet mogen stemmen). En dat heet dan democratie.