Sinds 2011 was hij directeur van Huygens Hofwijck. In 2014 kwam daar het directeurschap van Museum Swaensteyn bij. Per 1 mei gaat Peter van der Ploeg (63) vervroegd met pensioen. Een interview.
Hij gaat terug naar 2011, zijn aantreden. ,,Aan Huygens Hofwijck was al heel lang niets gedaan. Ja, de tuin was opgeknapt maar het huis viel uit elkaar van ellende. Het was de lokale oudheidskamer.’’
,,Er werd alleen gekeken naar de persoon Constantijn Huygens. En een heel klein beetje naar de wetenschapper Christiaan. Dat hebben we 180 graden omgedraaid. Nu kijk je door hun ogen naar de Gouden Eeuw. Dan krijg je een veel breder perspectief, een breder concept. En we hebben Christiaan even belangrijk gemaakt.’’
Bij Museum Swaensteyn trof hij een soortgelijke toestand aan. ,,Daar was alles wegbezuinigd door wethouder Peter van Ostaijen. Er waren 50 vrijwilligers zonder enige aansturing. Die vonden elkaar alleen in modder gooien naar de wethouder. Die slechte publiciteit zat hem dwars. Dus vroeg hij mij om eens ‘om de hoek te kijken’. Te gaan praten en bijsturen. Dus gewoon daar te gaan werken. Maar zonder beloning.’’
,,Bij Swaensteyn zijn we vanaf 2014 de boel gaan optuigen. In 2013 kwamen er 3750 bezoekers waarvan er 2500 gratis naar binnen liepen. We hebben ingezet op zes tentoonstellingen per jaar waarvan één tot twee grote. En we hebben ons aangemeld als partner in het project werelderfgoed Romeinse Limes. Daar deed de gemeente niets mee ‘want dat lag allemaal onder de grond’. Wij hebben een Romeinenzaal ingericht en hebben een mastervisie Romeins erfgoed geschreven. Nu staan wij als initiatiefnemer in alle Unesco-rapporten (VN cultuurorganisatie, red.). Daarmee is het museum ook onmisbaar geworden. Wie het nu weg wil hebben mag dat bij Unesco gaan uitleggen.’’
De geboren Hagenaar studeerde kunstgeschiedenis in Leiden voordat hij conservator werd bij het Mauritshuis. Na 24 jaar stapte hij over naar uitgeverij Waanders, specialist in kunstboeken. Drie jaar later volgde de overstap naar Huygens Hofwijck. ,,In een museum voelde ik me meer thuis. Dat is duurzamer. Je behoudt dingen en kunt verhalen vertellen.’’
,,Mijn beloning bestond voor twee derde uit geld en één derde woonruimte in het poortgebouw van Huygens Hofwijck. Dat pand hebben we omgebouwd tot winkel/kantoor. Het kantoor zat tot dan toe in Hofwijck. En ik woonde al in Stompwijk, het mooiste deel van de gemeente.’’
Sinds 2011 zag Peter het cultuurbeleid van de gemeente veranderen. ,,Cultuur aanbieden betekent toerisme en dus economisch voordeel. Dat is heel essentieel. Een investering in cultuur krijg je terug. Peter van Ostaijen had dat niet door. Wethouder Frank Rozenberg (2014-2017, red.) wel en nu trekken ze die lijn ook door. We krijgen subsidie en zijn tijdens de coronapandemie goed geholpen.’’
Toch is er ook een kritische noot. ,,Waar ik verbaasd over ben is het feit dat wij zeven jaar geleden al een plan op tafel hebben gelegd voor een verhuizing naar Huize Swaensteyn. Verder dan een haalbaarheidsonderzoek waaruit blijkt dat het kan, zijn we nog niet. Andere gemeenten van dezelfde omvang als Leidschendam-Voorburg investeren in cultuur. En zorgen zo voor een kantelmoment. Je moet creatief zijn en je positioneren. Hier krijg je de vraag waarom er twee musea moeten zijn terwijl er vlak bij, in Den Haag, al 21 zijn.’’
,,Ik ben heel blij met de geluiden dat de beoogde coalitiepartijen VVD, GBLV en D66 het een goed idee vinden als de gemeenteraad naar Leidschendam verhuist. Dan komt Huize Swaensteyn leeg er kunnen wij er met Artibrak in. Op de plek van de huidige vergaderzaal van de gemeenteraad kan dan een nieuwe museumzaal komen. Hoef je ook niet meer de grond in, of er een etage op te zetten. Scheelt 1,5 miljoen euro en er komt weer wat vaart in het project.’’
Volgens Peter hebben Huygens Hofwijck en Museum Swaensteyn ‘smoel gekregen’. Zo richt Swaensteyn zich nu op Romeinen, Prinses Marianne en beeldende kunst uit ‘kunstdorp’ Voorburg. Ze zijn ook opgegaan in één organisatie met één begroting en één toegangsbewijs voor beide musea samen. Dat laatste brengt bezoekers er ook toe beide musea aan te doen, inclusief het loopje tussen beide panden.
Qua bezoekersaantallen scoorde Huygens Hofwijck in 2019 18.000 mensen (2011 8500); Museum Swaensteyn ging van 3750 in 2013 naar 10.000 in 2019. Door coronamaatregelen zijn de cijfers over 2020 en 2021 ‘niet relevant’. Peter onthult wel dat het bezoek nu op 40 tot 45 procent ligt van 2019.
Dat brengt ons terug naar degenen die claimen dat de musea niets voorstellen en net zo goed kunnen sluiten. ,,Dan spreek je de verkeerde mensen. Het is een bekend feit dat de lokale musea het minst bezocht worden door de lokale inwoners. Dat bezoek komt vooral door mensen van elders. En die geven gemiddeld per persoon nog eens 39,50 euro uit in de betrokken plaats. Dat heeft onderzoek bewezen. Er is dus een grote economische waarde. Wil je dat wegbezuinigen?’’
De toekomst dan. Huygens Hofwijck, en dan met name de tuin, werd bedreigd door een lightrail die vanaf Station Voorburg naar Zoetermeer zou moeten gaan lopen. Werd, want dat doortrekken is voorlopig van tafel. ,,De eerste tien tot vijftien jaar zie ik geen aantasting van onze tuin. Maar ja, als de lightrail straks op palen uit de Binckhorst aankomt bij Station Voorburg is dat nog altijd rampzalig gezien het mogelijk bovengronds doortrekken.’’
Volgens Peter is een lightrailtunnel veel beter. Daar zouden ze ook bij het Projectteam Binckhorst Bereikbaar van overtuigd zijn, doch daar stuit een en ander op de kosten. Daarnaast is het een optie om de tunnel te combineren met het ondergronds brengen van Utrechtsebaan/A12 en het bestaande treinspoor. Daarmee zou in de toekomst van tuin van Huygens Hofwijck in oude glorie terug kunnen keren. ,,Ik zie eerder een terugverdienmodel. Dus gaan ze geen tuin aanleggen maar de boel bebouwen. Het is een heel ingewikkeld megaproject. Dat vormt voorlopig nog geen bedreiging.’’
Peter ziet wel een andere acute bedreiging: de komst van een asfalt- en/of betonfabriek op bedrijfsterrein Westvliet aan de overkant van de Vliet. Grondstoffen zouden daar aangevoerd moeten worden per schip. Die schepen zouden via een aan te leggen draaikom een nog te graven kanaal in moeten varen. En die draaikom is een gevaar voor Huygens Hofwijck.
Alhoewel: als het museum samen met Museum Swaensteyn naar Huize Swaensteyn trekt, mogelijk toch niet? ,,Nee, de exposities gaan dan naar Huize Swaensteyn en we gaan het huis reconstrueren en inrichten zoals het ooit was.’’
Peter noemt het ,,een mooi moment’’ om er nu uit te stappen. De musea zijn gebundeld, De Limes is werelderfgoed, de tentoonstelling over de brieven van Constantijn Huygens is aanstaande, en dit najaar wordt in Park Arentsburg gestart met het zichtbaar maken van de Romeinse stad die er ooit was. Hij zal ook niet toetreden tot het bestuur van de musea wat hem eerder wel was gevraagd. In plaats daarvan gaat Peter met een caravan door Europa toeren. Een jaar lang afstand nemen. ,,En dan zie ik wel.”
