Lang geleden was dit de reactie van mijn directeur op mijn complexe betoog over een overheidsactie. Op mijn verbaasde vraag naar een toelichting antwoordde hij: een leuke eigen bezigheidstherapie met doel om een thema dusdanig complex te maken voor de buitenwacht om toch zelf alles te kunnen bepalen. Wrijving geeft glans en warmte en Keep It Simple Stupid (KISS) rondden zijn betoog af. Hier moest ik aan denken bij de evaluatie van de Participatie Verordening van de gemeente die begin februari aan de raad verzonden is.
Gemeenten worden geacht een actief participatiebeleid te voeren onder meer verordonneerd door de Wet Versterking Participatie op decentraal niveau, die alle lagere overheidsniveaus verplicht een Participatie Verordening op te stellen. Leidschendam-Voorburg ging hier snel mee aan de slag en heeft eind 2023 zo een verordening gemaakt. Met ook de clausule erin dat die, inclusief de 6 experimenten (met voornamelijk projectbeschrijvingen), geëvalueerd moest worden. Dat er uit deze evaluatie veel mis bleek en stevig verbeterd moest worden was duidelijk (Vlietnieuws van 17 februari: Nog veel mis met burgerparticipatie).
Afgezien van de vele (reeds bekende) zaken die verbetering behoeven en weer benoemd worden vallen de volgende zaken op:
1. Het is primair een zelfevaluatie van het College van B&W, uitgevoerd door de eigen ambtenaren met hulp van extern ingehuurde adviseurs. De slager keurt zijn eigen vlees dus. Waarom geen onafhankelijke partij die de evaluatie uitvoert?,
2. Participatie is meedoen en behelst het daadwerkelijk invloed van burgers uitoefenen op beleid en bestuur. Veel gepresenteerde vormen van zgn. participatie in de evaluatie, als burgers informeren, raadplegen etc. zijn geen participatie. Hetzelfde geldt voor het zgn. uitdaagrecht wat uiteindelijk gaat over het beter overnemen van uitvoerende overheidstaken door burgers,
3. Participatie is primair een relatie: tussen burgers en de overheid. Niet gelijk maar zou wel gelijkwaardig moeten zijn. Wat burgers denken over de gemeente (15% heeft vertrouwen in de overheid) en haar Participatieplannen komt marginaal terug,
4. De in de evaluatie geponeerde scheiding tussen proces en inhoud is vanuit burgerperspectief zinloos want burgerbetrokkenheid is slechts opportuun en relevant bij echte inhoudelijke invloed op een project met meerwaarde,
5. Wat heeft deze exercitie nu gekost? En opgeleverd? Behalve een raadsvoorstel om vanuit B&W de raad over participatiezaken slechts te gaan informeren hierover per brief. En niet meer ter bespreking en instemming op de agenda te plaatsen van de raadscommissies. Hoezo: top down besloten beleidsontwikkeling, democratische controle en behartiging van de belangen van burgers?
Een opsomming van teleurstellende burgerparticipatie projecten in Leidschendam- Voorburg gaat te ver voor dit artikel. Elke wijk heeft zo wel zijn eigen voorbeelden. Uit eigen ervaring wil ik toch bij enkele grotere projecten kort stilstaan, die structureel doorwerken. In 2018 heb ik in een paginagroot artikel in het AD al gewaarschuwd voor de parkeer en verkeersproblemen bij de Mall. Je hoeft niet gestudeerd te hebben om dit aan te zien komen met 4 tot 5 maal meer bezoekers (15 miljoen) dan het vroegere Leidsenhage op een al vol infrastructuurnetwerk. In China en elders geldt al jaren de stelregel: eerst de infra op orde en dan pas bouwen van woningen en voorzieningen. Na de gebruikelijke reactie van de wethouder (negeren, ontkennen, bagatelliseren, wijzen op cijfers verkeersmodellen en inzet verkeersregelaars) werd het probleem nu schier onoplosbaar. Hoezo: serieus omgaan met signalen burgers? Zie de mooie beloften uit het Coalitieakkoord van VVD, GBLV en D66.
Bij Schakenbosch (luxe woningen in het park) werd de raadstemming verstoord door de laatste vrijdenkende liberaal uit de gemeente die tegen stemde. Juist GroenLinks ging toen overstag en stemde in met de bouw, voor een wethouderspost van korte duur inclusief wachtgeld. Dacht dat deze partij stond voor betaalbare woningen en natuurbehoud.
De Vlietlandsoap met 222 luxe beleggingswoningen duurt voort en B&W hebben de raad de informatie voor de bouwplannen gestuurd, vlak voor de verkiezingen van 18 maart. Dat er meer mensen tegen deze (verouderde) plannen zijn (ruim 17.500 hebben petitie hiertegen ondertekend) dan stemmers op de 3 coalitiepartijen in 2022 wordt gemakshalve aan voorbij gegaan. Waarom zijn de belangen van een projectontwikkelaar die 18 jaar niks deed en een VVD-pachter groter? Moeten de bestuurders geen zaken regelen voor de burgers en worden ze niet hiervoor betaald door die burgers?
Kan het anders? Zeker. Keep It Simple Stupid. En dan niet een aanpak die eenzijdig door B&W vastgesteld is, procedureel dichtgetimmerd, procesmatig gefileerd en gelardeerd is met regels en voorschriften. Start de participatie met een open boek en open mind en ga als overheid en burgers eerst de aanpak en werkwijze samen vaststellen. Geen open beslisruimte of geen invloed: geen participatie. Stel een A4 op met de gedragscode betreffende onder andere: stappen/fasen, randvoorwaarden, het delen van relevante informatie, de constructief inhoudelijke dialoog maar ook praktische zaken als vastleggen besluiten/verslagen en omgangsvormen. Maak het transparant voor eenieder (website). Als de raad vervolgens beslist is terugkoppeling met een inhoudelijke verantwoording en leerpunten een must. Leren uit de praktijk en van de ervaringen van burgers zijn hierbij belangrijke bouwstenen.
Participatie, of te wel betekenisvol omgaan met burgers, schept vertrouwen, leidt door meer (praktijk) inzicht tot betere oplossingen en tot meer voldoening in het werk. Het overbrugt ook de wij–zij verhouding in de samenleving (opkomst gemeenteraadsverkiezing 2022 in Leidschendam-Voorburg 51 procent) en legt de basis voor versterking van democratie en aanzien van de overheid. De beloften in het akkoord van de huidige VVD, GBLV en D66-coalitie die burgerparticipatie op papier omarmen maar in de praktijk doodknuffelen, werkt averechts.
De gebruikelijke werkwijze van deze coalitiepartijen is: eerst binnenskamers afstemmen met bouwbedrijven en projectontwikkelaars, steun in de raad verkrijgen hiervoor en dan een participatieproces door deze meest belanghebbende marktpartijen laten organiseren. Hoezo een open beslisruimte? Burgers leven in de praktijk en niet in de systeemwereld van de overheid en ze vergeten niet. Piksponserij helpt ook slechts tijdelijk. Vindt u participatie en invloed op uw eigen leefomgeving belangrijk? Leer uit de praktijk en op basis uw eigen ervaringen ook bij de komende verkiezingen van 18 maart.
(Rob van Engelenburg)
