Politiek is volgens degenen die het bedrijven een spel om de macht. Met de vorming van een coalitie die een gemeente 4 jaar kan gaan besturen, als het hoogst haalbare. Leidschendam-Voorburg is daar geen uitzondering op. De formatie duurt sinds de gemeenteraadsverkiezing van 18 maart al ruim drie maanden en het einde is nog niet in zicht.

Het was verkenner Bruno Bruins die voorstelde de ‘oude’ coalitie VVD, GBLV, D66 voort te zetten. Ondanks verlies voor VVD en GBLV bij de gemeenteraadsverkiezing. Voor de hoogste horde, de bouw van vakantiewoningen in Vlietland, stelde hij schriftelijk een heel routeplan voor om tot een oplossing te komen van twee maal ‘ja’ tegen 1x ‘nee’ (D66). VVD en GBLV gingen akkoord.

Bij formateur Paul de Krom bleek echter dat de drie partijen het niet eens konden worden over de uitgangspunten voor dat proces: aantal eventueel toch te bouwen huisjes, juridische en financiële risico’s als het bouwplan werd geblokkeerd. VVD en GBLV bleken plots niet meer zo flexibel als ze eerst leken. Kennelijk speculeerden zij erop dat D66 toch wel zou bijdraaien.

Nadat de poging met D66 was mislukt lieten VVD en GBLV Paul de Krom weten dat ze onscheidbaar waren. Een coalitie met één van hen beiden werd geblokkeerd. Daarmee gijzelden ze de formatie omdat er rekenkundig weinig andere opties overbleven. Met 35 raadsleden heb je er 18 nodig voor een meerderheid. VVD/GBLV hebben er samen 13.

VVD/GBLV gingen nog een stap verder. Nadat ze er lucht van kregen dat D66, CDA en PRO gezamenlijk trachtten een stadsbestuur te vormen, werd PRO benaderd om zich bij hen aan te sluiten. Met PRO erbij waren de 18 zetels meerderheid immers bereikt. D66, CDA en PPO kwamen uit op 16.

Dat D66, CDA en PRO niet zochten naar verdere aanvulling is toe te schrijven aan een andere vorm van machtsdenken. D66 en CDA willen niet met Aandacht LV (3 zetels) in zee gaan (VVD en GBLV overigens ook niet, maar dit terzijde). Aandacht-LV wordt gewoonweg niet vertrouwd.

D66, CDA en PRO wilden daarnaast voor een meerderheid ook niet afhankelijk worden van de éénpersoons fracties in de gemeenteraad, SP, Volt en/of Partij voor de Dieren. Een coalitie zou daarmee ‘niet stabiel genoeg’ zijn.

Inmiddels hebben SP, Volt en Partij voor de Dieren de handen ineen geslagen en een alliantie gevormd om zo een belangrijker rol te kunnen gaan spelen in de lokale politiek. Maar dat plan was tot dinsdag nog onbekend.

PRO heeft zich nu laten overhalen met VVD en GBLV te gaan onderhandelen. Wat de Vlietland-bouw betreft wil de partij het eerdere keiharde ‘nee’ inruilen voor een ‘best mogelijke oplossing’. Paul de Krom formuleerde de houding van PRO in deze als ‘constructief kritisch’.

Opvallend: niemand koos voor een minderheidscoalitie die per beleidsvoorstel in de gemeenteraad een meerderheid moest zien te krijgen. Ook de oplossing van de kwestie-Vlietland waarbij elk raadslid vrij was te stemmen conform het eigen geweten, viel af. Een te groot risico voor het voortbestaan van een coalitie, zo werd geoordeeld.

In de gemeenteraad zijn de verhoudingen inmiddels danig verzuurd. Bij D66 is men woedend op de VVD omdat men daar D66-lid en oud-burgemeester Jules Bijl heeft aangezocht om de formatie van de beoogde coalitie VVD, PRO, GBLV te leiden.

Dat zulks zo was meldde VVD-partijleider Astrid van Eekelen dinsdag in een bijzinnetje – ‘o ja, bijna vergeten’ – tijdens een raadsdebat over de formatie. ‘Onsmakelijk en ongepast’, was de prompte reactie van D66-voorman Alexander Hielkema.

Alle partijen behalve VVD, GBLV en Aandacht-LV hekelden PRO voor het feit dat men nu over Vlietland wil onderhandelen met twee partijen die 100 procent voor die bouw zijn. Het wordt gezien als verraad aan een Manifest dat eerder dit jaar, onder leiding van PvdA en GroenLinks (de onderdelen van PRO) notabene, werd opgesteld over een groen Vlietland zonder bouw.

Aandacht-LV zit vol frustratie dat men van andere partijen niet mee mocht doen in het formatiespel. Voorvrouw Lieke Muller deed dinsdag ‘een warme handreiking’ naar VVD, GBLV en PRO in een poging alsnog serieus genomen te worden. Over het ook door Aandacht-LV getekende Vlietland-manifest wilde ze het verder niet meer hebben.

Los van VVD en GBLV uitten sprekers van alle fracties bedenkingen bij het hele formatieproces. Er zijn eigenlijk geen regels voor waardoor de VVD en de door hen aangezochte formateurs hun gang konden (en kunnen) gaan.

Voor informatie waren de anderen afhankelijk van de liberalen en hun mensen. Dat partijen zelf de gemeenteraad bijeen kunnen trommelen bleek menig gemeenteraadslid niet te weten. En degenen die die kennis wel hadden, deden het uit tactische overwegingen (lees: machtspolitieke) niet.

Formateur De Krom liet de oren alleen hangen naar hetgeen hem vanuit de VVD ingefluisterd werd. Eigen initiatief ontplooide hij niet. Niet richting partijen, niet richting gemeenteraad. Het excuus ‘u had mij toch kunnen uitnodigen’ is te mager en kwam te laat (De Krom is immers al weg als formateur).

Conclusie: de machtspolitiek van de VVD werkt tot nu toe en geen van de andere partijen staat daar effectief tegen op. Als de formatie onder leiding van Jules Bijl lukt krijgt de gemeente straks een stadsbestuur bestaande uit partijen die de kiezers op 18 maart massaal de rug toekeerden (VVD – 1,1 procent, GBLV -8,2 procent, PRO – 8,3 procent). En een coalitie die vakantiehuisjes laat neerzetten in Vlietland.

En waarom? Omdat ze bij de VVD Astrid van Eekelen en Philip van Veller in het Raadhuis willen houden, bij GBLV Bianca Bremer en ze bij PRO ook nog iemand hebben die graag die kant op wil (oud-fractievoorzitter Jeroen van Rossum). Bij de VVD is er wel nog een probleem: voormalig fractieleider Sabrina van der Heuvel was al voor de gemeenteraadsverkiezing een wethouderspost beloofd. Over machtspolitiek gesproken.