Het nieuws moet als een bom zijn ingeslagen bij de VVD. Donderdag een week geleden deelden de informateurs Kaya (D66) en Smallenbroek (CDA), de VVD-kopstukken Astrid van Eekelen en Jeroen Brokke mee dat zij adviseerden een coalitie te gaan vormen van D66, CDA en VVD.

Van Eekelen en Brokke wisten niet wat ze hoorden. Hun eigen voorkeur was een combinatie met GBLV erbij, de partner in alle coalitiebesprekingen. Of Aandacht-LV in plaats van D66. Kaya en Smallenbroek vonden vier partijen echter ‘te veel’. De coalitie werd dan ‘instabiel’, zo stelden zij.

Nog bonter werd het toen op verzoek van Kaya en Smallenbroek vertegenwoordigers van D66 en CDA binnen liepen. Gedurende een half uur werd de 3-partijen coalitie besproken. Alsof het allemaal al in kannen en kruiken was.

Binnen de VVD-top groeide de ergernis voor het blok te zijn gezet door D66 en CDA. Men herinnerde zich de formatiepoging VVD, GBLV, D66 die stuk liep op de kwestie-Vlietland. Omdat D66 een ander standpunt innam dan VVD/GBLV en dat verschil onoverbrugbaar bleek.

D66 was sindsdien niet van mening veranderd. Sterker nog, voorman Alexander Hielkema had laten weten dat de VVD maar tot inkeer moest komen daar waar het om Vlietland ging.

Het CDA had met D66 een manifest getekend voor een open en groen Vlietland, zonder bebouwing. En had in de gemeenteraad diverse moties ingediend waarin die bebouwing werd afgewezen. Los daarvan had het CDA de afgelopen jaren uitgeblonken in standpunten die haaks op het door de VVD voorgestane beleid stonden.

En met die twee partijen moest de VVD con amore en liefst ook nog zo snel mogelijk een gemeentebestuur gaan vormen? Nou, bij de liberalen dachten ze van niet. En zo werd de idee geboren dat men eerst maar eens moest gaan peilen hoe D66 en CDA er eigenlijk in stonden. Niet alleen qua inhoud op de diverse heikele dossiers, maar ook daar waar het ging om onderling vertrouwen en de concrete samenstelling van een bondgenootschap (lees: de poppetjes).

Het was politiek leider Astrid van Eekelen die donderdagavond in een extra gemeenteraadsvergadering de boodschap bracht. Na een aanhef over ‘zorgvuldige keuzes’ en zinnen als ‘coalitievorming is geen rekensom’ luidde de conclusie dat de nieuwe coalitie niet ‘te snel’ gevormd moest worden. Het ging erom wat op lange termijn het beste kon werken (lees: de komende vier jaar).

De VVD wilde daarom een ‘voorverkenning’ gericht op inhoud (de dossiers), onderling vertrouwen en respect. Niet uit wantrouwen of om te vertragen, zo bezwoer Astrid van Eekelen, maar ten behoeve van de vorming van een goed gemeentebestuur voor de inwoners. Pas als de basis goed blijkt, er een degelijk fundament ligt, kan de formatie door gaan, zo stelde de VVD-leidster.

Het was even slikken voor Alexander Hielkema en zijn CDA-kompaan Jorrit Koster. Ook al omdat Astrid van Eekelen geen termijn aan de ‘voorverkenning’ bond. ‘Niet oneindig. Redelijk’, was de invulling.

Bovendien moet er nog een onafhankelijk iemand gevonden worden die de ‘voorverkenning’ in goede banen moet gaan leiden, want daar hadden ze bij de VVD geen suggestie voor. De beide informateurs die tot nu toe actief waren zijn van hun taak ontheven. En de VVD zal zeker niet opnieuw een persoon, of duo, van D66/CDA-huize aanvaarden gezien de gang van zaken bij het advies over een te vormen coalitie.

Feit is dat de VVD heel goed in de smiezen heeft dat ze in de combinatie met D66 en CDA aan het kortste eind trekt, als die twee samen spannen. Ook binnen B&W. Gezien de omvang van de fracties in de gemeenteraad (8 VVD, 7 D66) kunnen de liberalen niet meer wethouders claimen dan D66. En het CDA maakt dan het verschil in de balans.

Astrid van Eekelen was dan ook slim genoeg om in de raadsvergadering aan te geven dat een combinatie VVD, GBLV, CDA, Aandacht LV ‘interessant’ is, en een krachtenbundeling van de drie mét GBLV erbij ‘zeker ook kan werken’. Met andere woorden: let op vrienden, er zijn meer opties. Waarbij het oog vooral op D66 is gericht.

Vanuit de gemeenteraad kwam er geen enkel weerwoord op de ‘voorverkenning’. Ook niet van D66/CDA. Daarmee is de tegenzet van de VVD gelukt. In de ‘voorverkenning’ kunnen de drie partijen elkaars nieren proeven. En daarmee kan het nog alle kanten op. Of, zoals Astrid van Eekelen het uitdrukte: ‘Het proces is nog niet afgerond. We zijn er nog niet’.