Op 18 maart konden kiesgerechtigden hun stem uitbrengen in de gemeenteraadsverkiezing. Nu, drie maanden later, heeft Leidschendam-Voorburg nog steeds geen duidelijkheid over wie de gemeente de komende vier jaar mogen gaan besturen. De coalitievorming zit in een impasse.

Aanleiding vormt de hoogmoed van VVD, GBLV en D66 om kort na de verkiezing te laten weten dat ze gedrieën door wilden nadat ze al vier jaar aan de macht waren geweest. Dit ondanks het feit dat de kiezer GBLV een draai om de oren gaf (-8,2 procent), en VVD een afstraffende tik op de wang(-1,1 procent). Alleen D66 won (+2,8 procent).

Tweede bewijs van hoogmoed: het laten liggen van de explosieve dossier-Vlietland (bouw 222 recreatiewoningen) tot het einde van de coalitieonderhandelingen. Terwijl vanaf het begin duidelijk was dat hier de grootste blokkade voor een verdere samenwerking lag. VVD en GBLV vóór de bouw; D66 tegen.

Kennelijk dachten VVD en GBLV dat als ze D66 op andere punten maar genoeg tegemoet kwamen die partij dan wel zou inbinden qua Vlietland. Er lag immers al zoveel moois voor D66 op tafel. Niet dus. Op 5 juni werd bekend gemaakt dat de gesprekken waren stukgelopen.

De door de VVD, die als grootste partij in de gemeenteraad het initiatief had bij de coalitievorming, aangezochte formateur Paul de Krom (VVD) legde zijn functie neer.

Wat nu? De Krom is niet formeel door de gemeenteraad aangesteld. Feitelijk is hij niet meer dan een procesbegeleider. Omdat de VVD het initiatief wil behouden, werd De Krom gevraagd op zijn stoel te blijven zitten. Hij moest gaan proberen een combinatie VVD/D66/CDA/PRO te vormen.

Opvallend: de VVD liet GBLV daarbij vallen. En het dilemma-Vlietland werd niet opgelost aangezien CDA en PRO beiden ook tegen de bouw van de 222 recreatiewoningen zijn. Wat komen moest kwam ook: op 15 juni liep ook deze poging stuk.

Nu willen CDA en D66, kennelijk moe van het VVD-gepruts, een extra beraad van de gemeenteraad over het hele gedoe. Dat had ook al kort na 5 juni gekund, doch toen had, behoudens SP, Volt en Partij voor de Dieren, geen der partijen in de gemeenteraad daar behoefte aan.

Waarom niet? Omdat men dan de eigen kaarten op tafel had moeten leggen. En dat paste niet in het tactische steekspel dat formatie heet. Daarbij gaat het in eerste instantie niet over de tekst van een coalitieakkoord maar om de vraag met welke partij, c.q. welke personen, wil ik een coalitie vormen.

Formeel mogen er dan geen blokkades of uitsluitingen zijn, in de praktijk zijn die er wel. Alleen wordt daar niet openlijk over gesproken. Bellen, appen, koffie drinken; allemaal prima. Daarbij liggen echter niet de échte agenda’s op tafel. Niet de lijstjes met voor- en nadelen, de namen en rugnummers, de conduitestaten van eenieder.

Inmiddels is wel duidelijk dat het onder leiding van de VVD niet lukt. Dat komt enerzijds door de halsstarrigheid van de liberalen zelf, anderzijds door de werkwijze van de formateur. Je hoeft geen tien dagen (tussen 5 en 15 juni) te doen over het bijeenhalen van kopstukken van partijen om over een andere coalitie te praten dan VVD, D66, GBLV.

Bovendien had Paul de Krom sinds 15 juni (mogelijk al eerder) ook de zogenoemde biechtstoelmethode kunnen toepassen: achter gesloten deuren met elke partijleider afzonderlijk praten om exact te achterhalen waar de harde breekpunten liggen. En dan met die kennis zelf tot een voorstel te komen.

Is niet gebeurd. En nu lijkt er in de gemeenteraad een meerderheid die D66 het initiatief wil geven in de coalitievorming. Daarmee zou de VVD in de oppositie belanden, tenzij de partij nog bijdraait inzake Vlietland of dat er een methode wordt gevonden besluiten over die kwestie minstens vier jaar uit te schuiven. Tot de volgende gemeenteraadsverkiezing.

Maar ook zonder VVD wordt het moeilijk. GBLV (met de voor Vlietland verantwoordelijke wethouder Bianca Bremer) wil ook niet tornen aan de Vlietland-bouwplannen en bij Aandacht-LV is de twijfel groot hoe standvastig die partij is in het afwijzen van de recreatiewoningen. Zo stemde de partij in april nog tegen een CDA-motie waarin die bouw werd afgewezen.

D66, CDA en PRO kunnen niet op een meerderheid in de gemeenteraad rekenen. Zij komen samen tot 16 van de 35 zetels. Er moet dus nog wat bij voor een enigszins stabiel stadsbestuur. Er is al eens – in 2018 – gewerkt met een college dat één zetel meerderheid in de gemeenteraad (VVD, CDA, PvdA, ChristenUnie) en dat liep slecht af: de coalitie verloor die meerderheid medio 2020.

Hoe dan ook, het bijeenkomen van de gemeenteraad om over de formatie te praten zal waarschijnlijk pas over een dag of tien kunnen. Ondertussen gaan de onderlinge gevechten door, inclusief modder gooien en strategisch lekken.

Dat er nog voor de zomervakantie een nieuw coalitie is, wordt inmiddels door iedereen uitgesloten. Hoogstens staat dan vast welke partijen met elkaar gaan praten over het vormen van een combinatie inclusief de tekst van een coalitieakkoord. Na de zomer zou de nieuwe combinatie er dan moeten zijn.

Let wel: een half jaar na de gemeenteraadsverkiezing. Een stembusgang die formeel toch ging over de mooie plannen die alle partijen hadden voor de inwoners van Leidschendam-Voorburg. Droom maar rustig verder.