Weer was ik bijna van mijn stoel gevallen. Maar met de ezel als leermeester dacht ik: dat gaat me niet nog een keer gebeuren. Ik heb me dus stevig gegrond. Dat is overigens niet iedereen gegeven. Een hardnekkig deel van het mensdom heeft nu eenmaal weinig affiniteit met instinctieve signalen, zeker wanneer die signalen hinderlijk in de weg staan van bestuurlijke ambities.

Het schokkende nieuws kwam van onze oude invalburgervader Jules Bijl: VVD, GBLV en PRO zijn het eens over een gezamenlijke bestuurskoers.

Wat dat precies betekent, is voor vrijwel iedereen nog één groot raadsel. Misschien zelfs voor degenen die de koers hebben uitgestippeld.

De keuze van Jules Bijl als formateur was op zichzelf al voorzien van een dubieus en pijnlijk randje. Helemaal nu hij zijn ogenschijnlijk succesvolle formatieklus heeft afgerond. Een man met D66-bloed die partijen die door de kiezer fors zijn teruggefloten, weet te vertalen naar een constructie die ineens over draagvlak zou beschikken: dat vraagt om bestuurlijke durf. Of om een nogal bijzondere definitie van democratie.

Uit respect voor de verkiezingsuitslag had hij, na de winst van zijn eigen partij, dit glibberige experiment ook kunnen weigeren. Dat zou bovendien een helder signaal zijn geweest richting de kiezer. Nu moet het voor Alexander Hielkema, fractievoorzitter van D66, toch op zijn minst een ongemakkelijk tafereel zijn geweest, zoniet een regelrechte klap in het gezicht.

Maar de meest verbazingwekkende draai komt wat mij betreft van PRO.

Dat deze plotselinge koerswijziging alles te maken heeft met de rentree van Jeroen van Rossum, lijkt inmiddels bijna glashelder. Bestuurlijk vertrouwen terugwinnen wordt als leidmotief gepresenteerd. Het klinkt bijna aandoenlijk. Bijna.

Dat je samenwerking zoekt, is democratisch gezien natuurlijk een loffelijk streven. Maar je ideologisch uitleveren aan de partij van Pien en Poen — zoals Win Kan de ideologie van de visieloze VVD ooit zo treffend samenvatte — begint toch verdacht veel op politieke zelfmoord te lijken.

En alsof dat nog niet genoeg is, wordt daar GBLV aan toegevoegd: de Siamese, kleurloze en vooral niveau-arme broer of zus. Daarmee neemt PRO vrijwillig plaats in de bijwagen van een regentenvehikel. Een bijzondere positie voor een partij die zich juist graag profileert als vertegenwoordiger van inwoners en participatie.

PRO had beter moeten weten. De ervaringen met de vorige én huidige coalitie liggen immers nog vers in het geheugen.

Belt speelde nauwelijks een rol van betekenis in de klem tussen twee belangenpartijen die vooral macht en positie leken te koesteren. Het uitgangspunt richting inwoners leek daarbij steeds meer te worden: wij nemen de besluiten en leggen u vervolgens uit waarom u dat eigenlijk een goed idee zou moeten vinden.

Marcel Belt (D66 wethouder) mocht hier en daar een boompje planten en het groen wat opfleuren. Niets mis mee, uiteraard. Maar de werkelijke participatie binnen zijn portefeuille bleef toch opvallend achterwege. Inwoners mochten hooguit meepraten nadat de belangrijkste keuzes al waren gemaakt.

Wat beweegt PRO dan om juist nu het eigen ideologische gedachtengoed zo nadrukkelijk op het spel te zetten?

Het kan bijna niet anders dan twijfel oproepen. Zeker gezien het protest dat inmiddels zelfs uit eigen gelederen klinkt. Het argument dat men bestuurlijke verantwoordelijkheid wil nemen, krijgt daardoor een merkwaardig bijsmaakje.

Of is het simpelweg onvolwassen naïviteit?

Dat geloof ik niet.

In de wandelgangen ving ik het gerucht op dat Jeroen van Rossum, vanwege een gebrek aan wethouderservaring, niet op de Tweede Kamerlijst zou zijn geplaatst. Het blijft een gerucht en moet dus ook als zodanig worden behandeld. Maar hoe langer deze ontwikkelingen duren, hoe lastiger het wordt om bedenkelijke bijbedoelingen volledig uit te sluiten.

Mijn indruk wordt ondertussen steeds sterker dat Jeroen van Rossum de complete PRO-fractie in zijn zak heeft. Natalie van Weers doet wanhopige pogingen om wat krom ligt toch nog recht te praten, terwijl de rest van de fractie zich opvallend stil houdt.

En dan is er nog Vlietland.

Het heetste hangijzer, waarop PRO jarenlang een uitgesproken en activistische rol heeft gespeeld, lijkt nu ineens eenvoudigweg te worden verkwanseld. Juist op het moment dat ook de eigenaar, de provincie, zich eindelijk kritisch begint uit te laten.

Tegen vrijwel alle hedendaagse milieukritische inzichten in willen VVD en GBLV projectontwikkelaars ruim baan geven en vermogenden een tweede — vaak vakantie — woning gunnen in een natuurgebied. Want in 2005 vonden we dat blijkbaar geen probleem.

Dat argument kennen we inmiddels.

In diezelfde periode trokken we Groningen leeg en verdienden we miljarden aan aardgas. We zouden er tegenwoordig niet meer zo gemakkelijk mee wegkomen. Voortschrijdend inzicht heet dat. Een tamelijk nuttig verschijnsel, behalve blijkbaar wanneer het een bestaand project in de weg zit.

Maar geen nood: volgens formateur Jules zijn er inmiddels goede afspraken gemaakt over Vlietland.

Welja.

En dan moeten we blijkbaar geloven dat dertien zetels, die zich jarenlang als onwrikbare voorvechters van recreatiewoningen hebben opgesteld, zich nu ineens gewillig naar de wensen van PRO zullen voegen.

Geen weldenkend mens trapt daar zomaar in.

Welk merkwaardig wisselgeld Jeroen van Rossum hiervoor heeft bedongen, blijft voorlopig keurig onder de bestuurlijke pet. Misschien komt die pet nog eens van pas om iets onder te houden wat het daglicht niet kan verdragen.

Feit blijft dat hier wordt gespeeld met inwonersbelangen. En dat partijpolitieke én persoonlijke belangen straks mogelijk onze gemeente gaan besturen, is op zijn zachtst gezegd hoogst bedenkelijk.

Is de representatieve democratie inmiddels werkelijk aan het afglijden naar een niveau waarop de verkiezingsuitslag slechts een hinderlijke suggestie is?

Want laten we het even simpel houden.

De kiezer heeft gesproken. Vervolgens blijken partijen die zijn afgewezen, samen een bestuursconstructie te kunnen vormen en die constructie vervolgens als voldoende draagvlak te presenteren. Blijkbaar is één zetel meer dan de ander tegenwoordig voldoende om namens de rest van de bevolking te bepalen wat die bevolking zou moeten vinden.

Zo kun je uiteindelijk alles wat krom is recht praten.

Alleen blijft het wezenlijk krom.

Daarom roep ik alle inwoners én vooral de leden van PRO op om hun afkeurende stem te laten horen. Ga niet akkoord met een overeenkomst die haaks staat op de wil van inwoners en belangenorganisaties. Laat duidelijk merken dat bestuurlijke verantwoordelijkheid iets anders is dan bestuurlijke opportuniteit.

Een manifest om Vlietland te behouden, met PRO als initiatiefnemer, kan toch niet zomaar tussen de politieke stoeptegels worden geveegd zodra er een wethouderszetel lonkt?

Beste inwoners, verzet u tegen een coalitie die bestaat uit partijen die u zelf hebt afgewezen, maar die kennelijk menen dat één zetel meerderheid automatisch betekent dat u hen voldoende draagvlak hebt gegeven.

Dat is een wonderlijke vorm van democratische rekenkunde.

En als we die logica eenmaal accepteren, kunnen we werkelijk alles recht praten.

Maar zoals gezegd:
wat krom is, blijft krom.

Ik wens u allen veel wijsheid en vooral sterkte bij uw beslissing. Want naast de buitentemperatuur voel ik inmiddels de warmte van binnen behoorlijk oplopen.

(Burgermans, inwoner)