In augustus 2021 nam Jacco van Maldegem afscheid van de gemeenteraad. Hij was toen fractieleider van D66. In een interview met Vlietnieuws over zijn periode in de gemeenteraad gaf hij het volgende beeld over die raad: ‘Wij staan bekend als een vechtraad’. Binnen die raad was er weliswaar veel discussie doch daarbij ging het niet om de inhoud doch om de ‘afzender van de boodschap’. Van Maldegem: ‘Het gaat fout op persoonlijke relaties’.

Nu, vijf jaar later, blijkt er weinig te zijn veranderd getuige een verslag over hun werkzaamheden dat de informateurs Kaya en Smallenbroek deze week aan de gemeenteraad zonden. Het onderlinge vertrouwen is weg binnen de gemeenteraad. Tussen de regels door valt te lezen dat de fracties elkaar weinig tot niets gunnen; dat het slecht gesteld is met de onderlinge samenwerking.

Het beeld wordt bevestigd door de teksten die de fractievoorzitters aan de informateurs leverden. De VVD heeft het over de ‘polarisatie’ die toeneemt. Letterlijk vertaald: de tegenstellingen worden groter; het wij-zij-denken neemt toe. De liberalen hebben het ook over partijen die niet over hun eigen schaduw heen kunnen stappen. Met andere woorden: het eigen standpunt opzij zetten om iets anders te bereiken.

D66 constateert dat het onderlinge vertrouwen binnen de gemeenteraad onder druk staat. GBLV claimt dat er mensen (gemeenteraadsleden/politici) zijn ‘beschadigd’ en ‘gekwetst’. Ook deze partij hekelt de toenemende polarisatie. Het vertrouwen in elkaar moet worden hersteld, claimt GBLV.

PRO erkent dat de onderlinge verhoudingen onder druk staan. Partijen moeten dat openlijk met elkaar bespreken om met een ‘schone lei’ verder te kunnen samen werken. Het CDA constateert: ‘De politieke cultuur in de gemeenteraad dient gestoeld op onderling vertrouwen en positieve grondhouding richting anderen’. Daar is nu dus kennelijk geen sprake van.

Bij ALV wordt openlijk erkend dat voorstellen die bij de gemeenteraad ter tafel komen nu worden beoordeeld op afzender/partij, niet op inhoud. Sangita Paltansing (ex-PRO, nu zelfstandig raadslid) onderschrijft dat beeld : ‘Er lijken verschuivingen in de gemeenteraad te zijn als het gaat om vertrouwen, onderlinge verhoudingen en de wijze waarop partijen met elkaar omgaan. Een nieuwe start vraagt om deze reden ook dat we goed kijken naar de manier waarop we in deze gemeenteraad politiek bedrijven. Daarbij moet ruimte zijn voor verschil van mening op basis van inhoud. Echter mogen die niet leiden tot persoonlijke verhoudingen, die samenwerking onmogelijk maakt. Politiek mag scherp zijn op de inhoud, maar moet zorgvuldig en respectvol blijven in de omgang met elkaar’.

Ten opzichte van 2021 lijkt er dus weinig veranderd. En dan te bedenken de toestand die Van Maldegem beschreef op dat moment ook al ruim zes jaar heerste. Eigenlijk vanaf het moment dat GBLV en D66 coalitiepartner VVD de deur wezen, eind 2014. Aanleiding was toen het bekend worden van enorme verliezen (18,8 miljoen euro) op het bouwproject Duivenvoordecorridor (nu Vlietvoorde); een project dat door VVD-wethouders werd gedragen. PvdA en GroenLinks waren de vervangers voor de liberalen.

Vanaf dat moment was het in figuurlijke zin ‘oorlog’ tussen GBLV en VVD, ook op persoonlijk vlak. Een strijd die nog toenam toen PvdA na de gemeenteraadsverkiezing van maart 2018 plots te steven keerde, weg van de coalitiegenoten GBLV, D66 en PvdA, richting VVD en CDA. Men hen en ChristenUnie werd een coalitie gevormd. Een briesende GBLV tot oppositiepartij bombarderend.

In 2020 kwam de wraak. VVD-raadslid Arnold Brans stemde mee met de oppositie en beroofde de coalitie zo van een meerderheid in de gemeenteraad (die was maar 1 zetel). Dit maal was het GroenLinks dat het GBLV-feestje frustreerde door toe te treden tot de coalitie. Het ‘vechten’ in de gemeenteraad ging derhalve gewoon door.

Na een crisis binnen GBLV (eind 2021/begin 2022) werd het loopgravengevecht wel iets minder intensief (GBLV werd coalitiepartner van VVD en D66) doch ondergronds smeulde het vuur verder getuige periodieke opflakkeringen. De uitslag van de gemeenteraadsverkiezing van maart dit jaar deed de vlammen echter weer oplaaien. Met als gevolg dat iedereen weer lijnrecht tegenover elkaar staat. Een vechtraad dus, ook al is de bezetting van de stoelen drastisch gewijzigd en zijn er ten opzichte van dik tien jaar geleden nog maar een handjevol leden over.

Natuurlijk betonen alle politieke kopstukken dat alles vergeven en vergeten moet worden ter meerdere eer en glorie van een gemeentebestuur dat goed doet voor de inwoners. ‘Want die verwachten dat van ons’. Dit soort teksten zijn eerder gebezigd. Er zijn zelfs speciale bijeenkomsten geweest in de Caballero-fabriek (Binckhorst) waarbij gemeenteraadsleden hun harten mochten luchten. Het leidde tot hoog oplopende emoties en huilbuien. Maar verder ook niets.

Maar waarom eigenlijk koste wat kost streven naar harmonie? Wat is er mis aan polarisatie? Aan een fel debat waarbij duidelijk wordt waar eenieder staat en hoe groot de onderlinge verschillen zijn? Waarin ook helder wordt dat een gemeenteraadslid, zonder beledigend te worden, een schijthekel heeft aan een wethouder of een collega-gemeenteraadslid. En andersom. Waar eenieder moet ‘vechten’ om zijn of haar voorstel er door te krijgen in plaats van al van te voren te weten dat het toch wel lukt, ongeacht wat er gedaan of gezegd wordt.

Zoiets heet dualisme, en daar is op zich niets mis mee. Het schept duidelijkheid en maakt voor eenieder zichtbaar waar de verschillen zitten. In het ‘normale’ leven is ook niet iedereen vrienden met iedereen. Het maakt het besturen van een gemeente misschien wel moeilijker maar daar worden de betrokkenen ook naar betaald. Dood in de pot wordt vervangen door reuring, en dat zal de belangstelling in de lokale politiek bij inwoners alleen maar ten goede komen. Harmonie om de harmonie leidt tot dood in de pot. En dat wil toch ook niemand?

Of iemand is beschadigd of gekwetst is eerder een perceptie bij de betroffene; een gevoel. Het hoeft helemaal geen opzet te zijn van degene die iets zegt of doet. Bovendien, waar gehakt wordt vallen spaanders. Zeker bij een spel om de macht dat politiek heet. (illustratie: leukeworkshop.nl)